Суутектин массалык сандары 1, 2 жана 3 болгон изотопторунун символдорун жазгыла.

**Жооптор:** **5.** Суутектин (водороддун) үч изотобу бар: 1. Протий: $^1_1H$ 2. Дейтерий: $^2_1H$ же $D$ 3. Тритий: $^3_1H$ же $T$ **6.** Күмүш атомунда ($^{108}_{47}Ag$): - Протондордун саны ($Z$) төмөнкү индекске барабар: **47** - Электрондордун саны нейтралдуу атомдо протондорго барабар: **47** - Нейтрондордун саны ($N = A - Z$): $108 - 47 =$ **61** **7.** Ар бир элементтин нейтрондор санын эсептөө формуласы: $N = A - Z$ ($A$ — массалык сан, $Z$ — катар номери). - Фосфор ($P$, $Z=15$, $A=31$): $31 - 15 =$ **16 нейтрон** - Алюминий ($Al$, $Z=13$, $A=27$): $27 - 13 =$ **14 нейтрон** - Мышьяк ($As$, $Z=33$, $A=75$): $75 - 33 =$ **42 нейтрон** **8.** Периоддук системада кээ бир элементтердин атомдук массасы андан кийинки элементтиникинен чоңураак болуп калат. Бул изотоптордун курамына жана табиятта таралышына байланыштуу. Мисалы: - Аргон ($Ar$, $A \approx 39,9$) жана Калий ($K$, $A \approx 39,1$). - Теллур ($Te$, $A \approx 127,6$) жана Иод ($I$, $A \approx 126,9$). **9.** **Суутек (протий)** элементинин атомунун ядросунда нейтрон жок, ал бир гана протондон турат. **10.** Изотоптордун химиялык касиеттери бирдей, анткени алардын ядросундагы **протондордун саны жана электрондук кабыкчасынын түзүлүшү бирдей**. Ал эми физикалык касиеттери (массасы, тыгыздыгы ж.б.) ар башка, анткени **нейтрондордун саны жана массалык сандары ар башка**. **11.** Д. И. Менделеевдин таблицасындагы 26-элемент — **Темир (Fe)**. - Анын атомунун ядросунун заряды: **+26** - Протондордун саны: **26** - Электрондордун саны: **26** - Нейтрондордун саны (орточо): $56 - 26 =$ **30** **12.** Бул окумуштуулар атомдун түзүлүшүн изилдөөгө чоң салым кошушкан: - **Дж. Томсон:** «Пудинг» моделин сунуштап, электронду ачкан. - **Э. Резерфорд:** Альфа-бөлүкчөлөрдүн чачыраган тажрыйбасын жүргүзүп, атомдун планетардык моделин (ядросун) ачкан. - **Р. Милликен:** Электрондун зарядын так ченеген. - **А. Беккерель:** Радиоактивдүүлүк кубулушун ачкан.